Covid-19 in Kan Luat Lai Maw? By Victor Khen Sang

Nizan cu chun nitlak ca ka rel i cațial ka philh diam. Nihin ka lung chuak mi cu atulio Covid-19 tlangrai inhin kan him/ luat lai maw timi asi. Atutiang ahcun ai thoknak China ram in vuleicung dihlak ah hi zawtnak umtuning zoh tikah athlopnak sii kan hmu rih lo an ti ko bu ah minung  azawmi 10 chungah 3 tluk deng hi anmah tein adam țhan mi, asi loah mizaw cazin ah chiah ti lomi (Closed Cases) ah an um. Cucaah leng chuak loin inn ah um uh, khualtlawng mi ni (14) chung i erh rih uh timi pawl le atuletu nan kut i țawl uh an timi pawl nih hin tam ngai akan țhat hnem timi alang ko. Cucaah akhamnak sii an hmuh le bang ahcun dam fawi ngaimi zapi tlangrai (common flu) asi te men lai tiah zumhnak ka ngei. Spain ram ahcun mithi an zor cang an ti nain UK ahcun an karh ko rih tiah BBC nih an thanh. Kan nih Canada hna cu pumpak ralrinnak kan zulh khawh dih i cozah nih chuah mi nawl ningcang tein kan zulh cio ko ahcun 85% cu kan him hrim hrim lai an ti. Modelling Project timi US le Canada ahcun cozah nih an thanh i hiti kan um ahcun hi zat kan him lai i hi zat kan thi kho timi timh chungnak an ngei. Vulei cung ah China minung hi anmah China ram chung asilo mi ramleng ah tambik khuakhat ah an umnak cu Toronto asi ti asi. Half Million leng an um. Cucaah atuhi biatak tein Toronto khuachung zong ralrinnak an tuah ve. Epicentre timi rai nih fakbik in adennak le tambik mizaw an hmuhnak New York bantuk asi sual lai an ti i thin domh in an um. Atangcem ah nihin mizaw/adam tthan mi le mithi cazin ti pawl Worldometers nih an chuah mi ka vun khumh chih. Thaizing ahcun mah cazin khi tampi ai thleng tthan te lai ti afiang. Covid-19 in azawm mi hi azaw balmi paoh cazin incun million pakhat alonh cang nain cu chung cun ting 3 tluk an dam tthan ve caah azaw cuahmah mi hi ting 8 kiangkap an si tinak asi.

Coronavirus

Coronavirus timi hi atutan he hin avoi 3 nak achuah asi cang. 2003 ah arak chuak mi SARR timi le 2009 ah middle east ram in achuak țhan mi MERS timi zong kha coronavirus an si ko. Tutan hi zei ruang ah dah Covid-19 tiah an auh tiah cun Corona timi kha atawinak in “Co” tiah an laak i Virus timi kha atawinak in “Vi” an lak ve hnu ah zawtnak Disease timi kha “D” an fonh chih i Covid tiah an chuah. 19 kha cu 2019 kum ah achuah țhan caah Covid-19 an tinak asi ko. Kan kut ah Covid-19 zawtnak rungrul aum hmanh ah kut in takpum chung ah alut kho lo ti asi. Cucaah na kut i țawl law an ti pengnak khi asi. Asinain na kut in na takpum i anem nak na hmai maw, na hnakaw maw na tongh ahcun na takpum chung ah alut lai ti asi. Atambik athimi hna hi cu zawtnak ngei cia deuh an si i cu hmanh ah zuunthluum/thithluum (diabetes) fak deuh ngei cia deuh an si tiah an thanh lengmang mi kan theih cang. Cucaah zawtnak ngei lio mi le kum upa deuh nih fak deuh in ralrin ahau i mah le chungkhar cio zong nih pumpak ralrinnak cio pin fak deuh in ralrin pi hna ahau hrimhrim ko. Cucaah pumpak ralrinnak in 80% tluk hi cu hrial khawh mi asi ti asi ko caah akhamnak sii an hmuh rih lo zong ah kan ralrin thiam le nawl kan zulh paoh ahcun kan luat lai ti cu afiang ngai ko tiah ka ruah.

China le Rai Zawtnak

Nizan cu Zawtnak rungrul kawltu -virologist scientists- pawl nih ca an țialmi pawl ka khawmsuat hna i zei ruang ah dah tlangrai phunphun hi China ram in an i thok khun hnga timi an țialmi pawl ka rel mi ah ka zumh ngai mi cu; sahring an ei tuk mi le an market ah anung in saram tambik an zuar mi chungin zawtnak hrik angeimi saram an rak tamtuk mi hi pakhat asi. Cun minung tamtuk umnak ram asi tikah khuapi an vun kauh i ramlak tamtuk an hrawk tikah saram phunphun kha umnak ngei loin khuapi pawngkam ahcun minung he naih in an um. Abikin zawtnak tambik angei mi zu phun saram(rodents) le papalak (bats) hi zawtnak rungrul phunkip an chung ah aphurmi an si. Palalak pakhat nih khin zawtnak hrik(virus) hi phun 1000 tiang aphurh khawh ti asi. Nichuak lei (East Asia)ah aum mi khuapi (city) pawl ah aummi minung khi fonh dih hna usih law 200 million an phan hnga i cucu ramkhat hei si hna seh law vulei cung minung tambik umnak ah 8nak ram an si hnga ti asi. Vulei pumpi minung hi 60% cu Asia ah kan um. Sheng Hai le Beijing khuahnih lawng hmanh ah minung 50 Million deng an um.
Tutan Covid-19 zong hi palalak nih saphu(Pangolin) achonh i cu saphu incun achuak mi hna asi hnga maw ti tiang an purhdah i research tuah an timh cuahmah ti asi. Saphu phaw khi China ahcun cuaikhat ah dollar $600 tiang aphan ti asi. Abikin herbal medicine an timi anmah tein China cu sii an sermi atamtuk. Nitlak lei ram nih science thiamnak in sii phunphun an ser lioah China cu anmah tein sii an ser i zei thlopnak paoh ah an hman. Acupuncture timi takpum ah țhiim sawh in ruhfah damh ning te hna bantuk zong khi an mah tein hlan chan sau tuk in an rak hman cang. Cun sahring an ei tuk mi khi sexual dysfunction an ti i nupa sinak ah bawm chantu asi ti in rul (Cobra) hna khi anung bak in zu he an cawh i an din. India ram cawtum vialte an thah tuk mi hna khi China nih caw zang (Bull Penis) khi million in an cawk caah asi. Saram phunkip an thah i nizan-tihni ka țial cang bang uico hmanh khi kumkhat ah 10 millions an thah hna ti asi. Tutan coronavirus ai thoknak tiah minthang mi Wuhan Market hna cu an thil zuarmi athiang tuk ko i zapi market nak hmanh in athiang deuh tiah Indonesia journalist pa nih youtube in HIKA hin athlah mi zoh khawh asi. China ramri umnak ram pawl hmanh kan ram chung saram phaw phun zakip le pangpar phunkip China nih an kan cawk dih ko cang.

Cucaah kan Lairam tiang ah China market ahung phan cang i inn pawngkam thinghnah ei ding kan ruah lomi tlangsam hnah tiang aman ko cang. Tawlre ba hna alar ko. China cawlcangh ning hi angan tuk tikah hi hnu kum saupi cu China thazaang nih hin vulei hi anenh rih ko lai tiah ka ruah. USSR bantuk khan atlu lai ka ruat kho rih lo. Zeica tiah Baibal hmanh ah “nichuah lei mifim” ti cu arak um ko i China ram hruaitu pawl hi cu athluak thli taktak pawl an si lai ka zumh ngai hna. An chiatnak le an tthatnak kong kha cu um rih seh law ram hruaitu an sinak dirhmun ah nihin tiang an cawlcangh dan zoh tikah fek tein an dir thiam ti alang ngai ngai ko. Thilri zong tamtuk an chuah i zawtnak phun zakip zong an tuar fawn. Khua pakhat hmanh ah ram tampi nak in minung tam deuh an umnak le vulei cung minung vialte i 20% tluk an umnak ram asi tikah China hi cu minung kan tuanbia ahcun ropui ram cu asi ve hrimhrim ko.

Ka Lawm.

Victor Khen Sang

 146 total views,  1 views today

This function has been disabled for Chin 11 News.