April 22, 2019




Santlailo tildiit lung put he hin maw chan kan rel cang ko lai?

Pasal hawi nih, miphun ram rian

Mah rian ruah in, an i hmai thlak

An i thih pi, an i nun pi

Ngamh sang ngai in, a herh nak tiang

Min an i chaal, than an i taar

Miphun ca ah, Naichailo tin

Kaam lo chuncha, bang an dir lio…

 

Laimi hi Lairam ah a chuak a keu, chan a rel ve ding in Pathian nih a kan khanh (appointed) mi kan si ti hi a palh ati mi kan um hnga maw? Kan pi kan pu chan ah kan ram uk bawi hna nih vaan tawng in nawlngeihnak sangbik (sovereign power) an rak i ngeih, kan ti kan ram hi man hna ah an rak i manh ve men ko, aho cunglei uk tu le bawi sin ah va chimh va nawl ta zong a herh bal mi kan rak si lo ti cu hnu lei chan tlawmpal kan i her ah cun kan hmuh colh dih khawh mi asi. Asi ah zei ruang ah dah atu ah pipu hmun hma a um lo, cozah nih vulei lei hi ai ngeih dih, kan ti le kan thli, kan cung i a lang mi kan vaan khuadawm tiang in kan mah ta asi ti lo? ruat hua ha lo in asi awk asi ko kan ti men ko lai maw?

Bawiphun salphun ti in Laimi cu chan a rak rel i mah le si khawh chung in bawi zong a rak i cuh, a rak i tim ve mi, bawi te  a bawi, Cakei a fim, khuang a cawi, lawng a tu i cu ti cun miphun ah min ai chal i ti le ram zong a rak i ngeih i miphun a rak zohkhenh a rak kilveng tu miphun, kan rak si. Kan ti kan ram ah bawiphun sal phun ti cu a rak um ko, asinain kan mah Miphun lila kan rak si ko kan mah kokek miphun nak sang First Class Citizen an rak um bal lo.  Asinain atu ah cun tlangcung mi (Hill tribe) pawl cu kawl ram ah hin Second Class Citizen lawng kan si. Zei ruang ah ti ah cun tlangcung mi asi mi pohpoh nih president tiang phak khawh nak lam a um lo. Kan phaak khawh cem cu atu bantuk Vice president level cu hmanh cu (quota) khuaitaan phun i a phalh te i an hei kan phalh mi khi asi i kan tling ve ti i i hmgai hngal pi ngai ngai awk zei hmanh a um lo. Kan mah te i kan phaak khawh mi lak i a sang bik cu ralbawi ah Major general, brigadier tiang hrawng asi i cu le vel cu tuak tik ah  66 % (National Identity) hrawng lawng hi a  sang bik kan phaak khawh mi asi ti ding khi asi.

Atu CNF si seh kan u le ka pa le nih Cozah uk tu hna he an i nawr lengmang mi an chim lengmang mi hna hi kan hna kan tung lo sual maw? Self Determination ti mi mah te i i tawlrel khawh ve nak ti mi hi a luanchia kum 80 lio tiang Laimi nih 100 % in kan rak i ngeih mi a rak si. Kan har ah har ning, kan sifah ah sifah ning in kan mah ti le ram, miphun lak ah sungphiatchet (Decision) tuah nak nawl a sang bik tiang a rak i ngeih ve mi kan si. Atu cu Pyinee Ashoyah cu a phung men in kan i ngeih ve na in Central nih duh poh i van thui mi khi kan i ngeih mi hi asi i an nawl ngeihnak hi percentage in tuak rih hnik usih law 25 % khom a tling hnga maw a chung um mi nih fiang bik in an theih ko lai.

Vulei cung miphun vialte nih hin an miphun kokek tthanchoternak le veen him nak  rian hi  100 %  ttuan vo an i laak dih. Revolution timi chanchalh cawlcanghnak dothlennak faak pi i a tuah mi poh atu ah ram ttha le ram tthangcho an si i Revolution ttha te i a tuah kho lo mi poh hawi hnu deen, le hawi hngar i hnu i ai thlai mi miphun hi kan si hna. Khua cuan usih law fiang tuk in an lang ko hi.  Kan Lairam a ceu ter tu kan nu Laura Carson i apa, Laura a hngakchiat lio zohkhenh le cawmken a herh saling lio i American Revolution i a rak i paih ning te hna kha a rel mi nih cun kan theih ko lai. Zei tluk faak in dah chung khar nih an rak tuar ti kha chim ngam lo ding tiang pei an rak phaak kha. Cu ti i faak taktak i dothlennak an tuah hnu lawng ah America ram hna hi avan i sersiam chom mi asi. Rawt chom, dawh chom, hnuh chom si lo, an mah lung tho te in dah kaw miphun le ram rian ah hin pa tling pasal ka si ai ti ve mi poh cu an rak i paih thluahmah ko cu.  A ngai te ti ah cun kan ram zong ah hi tuanbia hi ai chim cuahmah ve ko, a luancia 88 Crisis lio ah miphun lak ah pasal hawi zeimawzat nih hriam i laak in an rak zuan hnawh mi a tu nihin kum 31 a si tiang an thlah rih lo mi hi hi hi pei asi cu. Kan tei hna lai ti ruang ah an dir mi asi lo. Thil dik lo tuk mi, pa ka si ai ti ve mi nih zoh sawh awk a ttha lo mi a um ruang ah pei asi cu. Nai te i Washington DC arak kan tlawng mi kan pa zong nih a chim kha….Lai party cu thim nak ah an nil tik ah miphun huap khuakhaan nak a hong um i CNF in kusale an kai khawh caah kan mit te kan au ngam ve i asi, CNF um hna hlah seh law mit au nak bak kan thei hnga lo ati phah kha…. lung fim nih cun ruah lo awk a ttha lo mi asi.  A ngai te ti ah cun atu lio kan sining le dir hmun ah CNF a ttanh lo mi, a daw  lo, adir pi lo mi cu mah hngal lo taktak khi kan si ko.

Zeidah ka langh ter duh? Pasal chan khat a chuak mi nih a chan chung ah a miphun a ram ah a ningcanglo dawhcah lo thil a um mi hi siam remh lo, zuan hnawh lo in techin le fapar sin ah chan a luan ter ah cun cu pa cu a chuaksual mi, chuah man ngei lo ah rel asi. Pathian nih minung hi a chuah sual ter mi a ho hmanh kan um lo ti cu kan Evangelist hna, kan pastor hna nih voi tam tuk an kan chimh ko cang. Ciammam te in vulei ah a hong chuak i chan a rel mi cio kan si hna. Kan chan ai lim tik ah vulei ah kan pum hi ap tthan cio ding kan si. Pathian nih akan hlanh mi thaw (thlarau) hi do tla te in  kan pumsa hin ken kawi ding asi i kan thih tik vulei i kan ap tik ah hin soisel awk zei hmanh um lo te in kan kal taak hnu ah vaan ah kai te ding khi a sullam ning cu asi. A chan chung i pa tling pasal rian zeipipa tuah mi ngei lo, neh le nang chim tlaak tuanbia ttial mi zei hmanh a ngei lo mi hi thlan mual nih akan khirh te lai ti hna hi kan ruat lo sual hna hnga maw? Kan thlaan hna hi hawi thlaan hmai khaap lo te in dah kaw a um te sual ko lai cu.  Vulei rian zong tlam tlinh lo, vaan lei rian zong tlam tlinh lo a chuak ve sawhsawh mi si ding hi cu kan i sian ding hrim hrim asi lo dah kaw…

Hlan lio chan ah siangpahrang hna nih an pasal hawi hi fialchuk fialcho ding men tiang lawng pa si kho hna seh, thil pipa ruah mi tuah mi, tuanbia ttial mi ngai ngai ngei kho hna hlah seh ti ah an til an rak diit hna i cu tildiit mi patling taktak asi kho ti lo mi cu tampi an rak i chiah tawn hna. Atu lio Laimi kan lungput le kan um tu ning hi chan nih a chim mi tuanbia ning in chim ve ah cun tildiit mi ko khi kan lo hna. Miphun le ram kongkau ah cu ti ngai ngai in pa tling pasal rian asi, ka rian asi ve ti i i hmai thlaak duh ve nak, cawlcangh ve duh nak ngeih khawh ti lo hi cu a fawinak cun tildiit lungput khi asi ko.  Phun dang i chim ah cun Lai pa cheukhat nih kan bia le kan hla ah kan uar ngai mi Saantlailovaal ti mi hi asi. Kan saantlaihlonak hi hawi hmai ah tlaang ai au pi ngam mi kan si. Saantlaihlonak min chaal bu in nu ngak a helh ngam mi nupi a tthi ngam mi kan si. Nungak zong nih cu bantuk zangfah hlawh santlaihlo rum ro ai cuh mi cu an rak uar ve sa lam hna. Cu bantuk luklak i hrin mi telefa kan si ruang ah maw mah ti hin kan miphun lungput hi a zor chin lengmang hnga ti zong  hi ruah lo awk a ttha ti lo.

Saan tlai lo vaal, min ai chaal

A au leen ko, tlaih khawh lo

Ri ri hai hai, mah hngal lo

Ai phoih a tengh, a angki

A ngamh mi poh, rak dir onh

Khuaci muih ter, chun lai cer

Lai lei khua te kip in thawng a thang cuahmah rih ko mi cu khuachung ah pa an um ngam lo, an zaam dih e ti lawng te asi. Ziah! Kum 30 reng lo tiang mah lung tho te in a cawl cuahmah mi an um ko ttung. Kan hrem hna lai, kan thah hna lai ti asi ttung lo, training hna kai ve hna seh law a herh nak ah a herh ning in miphun le ram ttuan vo i khinh ve hna seh ti pei asi ko. Hi hi cu vulei cung ram vialte Full Citizen sinak a ngei mi poh nih mah rian ruah i i ruah cio ding i ruah mi pei asi ko. An theih thiam lo tuk par ah CNF nih hin hranhraam in hei rawt hmanh hna seh law rian hrang ttuan ter le hrem ding ah asi ttung lo, hriam tlaih ning, te hna, an pasal hawi zeitindah an cawlcangh ti mi cawn ve pei asi ko cu. A ngai ngai ti ah cun kan hruum kan ai ding taktak cu kan zudin kan sa ei tu hna hi pei asi. Setan nih zungzal hrem hmun kal te ding in zu le sa in a kan khaukhih, akan tlaih hreem, a kan hruai thluahmah ko i kum fatin kan pasal hawi pa zeizat dah thlanmual a liam i dongh hngal lo mei khur chung ah ai hruai cang hna. Lungfah awk taktak cu hi hi pei asi cu. Tlik le zaam taak aherh taktak mi cu hi hi pei asi cu.

Pasal hawi cu ruun lawi ti lo

Nihluan thlaza ram lei an lawi

Sa le ral kar taam hal tuar par

Mah ten an rian miphun ram rian

Fial chom kawh chom khom an hau lo

Chan chia ti nawi fenh lai phan ah…

Laimi kan tuanbia kan zoh tik ah mi ral chia kan rak si bal lo. Lai meithal in miakpi a rak dir onh ngam mi kan rak si. Mirang nih tei a rak i harh cem mi miphun pakhat kan rak si. Asinain atu cu miphun lak ah a ral chia bik ah kan i chuah cang. Washington DC a rak phan mi Kachin ralbawi, Pa-Oh ralbawi, Karen ralbawi te hna bia kan theih tik ah kan dothlennak hi hi ningzak te khi a rak si. Kan ule kan pa le hna an mah tawk in an rak za(fit) tuk ruang ah zohchia lo kan si lawng si lo in miphun dang lak ah a hmai a hngal mi lei hmanh kan si rih hi asi. Kan dothlennak meithal hna hi cu hawi sin chim ngam chuah pi ngam ding hmanh asi lo na in an sakah mi tlaang an kan zamh mi tu cu vulei  ramza tiang a phaan i a dong kho lo mi meicung sapherh ei cawk lo an an kan hleh khawh. Zei ruang ah dah mi ral ttha a rak si ve ko mi miphun mi ral chia ah kan i chuah ti hna hi research tuah in a kong hlat le caih a phu mi asi. Dr. Lian Hmung Sakhong nih hmuh khawh lo mi ral kan do e… ati tawn mi kha van theih tthan aherh lengmang ding mi asi.

Laimi hi hlan lio bantuk in khuang kan cawi ti lo, bawi le laam phung zong kan ngei ti lo. Pathian thangtthat cawimawi le kan National Day tuah vial hi kan i za khim cang. Hi vial kan tuah mi hi a Value ning te in tuah khawh ah cun a za ngai mi cu asi ve tthiam ko.  Pathian kan thangtthat tik ah minung i thangtthat lo in Pathian thangtthat taktak usih, National Day kan tuah tik ah cultural show sawhsawh si lo in National value taktak he tuah usih law cu nih cun kan miphun hi a lu a van tun ter tthan hnga i a rawk cang mi kan lungput, kan saan tlaihlonak lungput le kan ralchiatnak tildiit lungput vialte hi a van i sersiam tthan ko hnga.  A ngai te ti ah cun National Day a tuah mi miphun nih cun ram le miphun humhak kilveen le dirkamh cu mah rian ruah in ai ruah chih hrim hrim ding asi. Kan ram hla le kan saarlaam te hna hi ruat setmat te in sa tthan hna usih, Pathian nih Laimi Lairam i akan chuah ter hnawh chan le atu lio kan sining le kan dir hmun te hna hi faak deuh in ruat cio hna usih law….

Salai Bawi Uk Thang

MD, USA

Biakilh: (Lai Forum)

 

201 total views, 1 views today